Gözyaşı Kanalı Tıkanıklığı Nedir?

Gözyaşı kanalı tıkanıklığı, gözyaşının göz yüzeyinden burna doğru normal drenaj yolunun kısmen veya tamamen tıkanması sonucu gözde sürekli sulanma ve tekrarlayan iltihaplara yol açan bir durumdur. Bu drenaj yolu, göz kapağı iç kenarındaki küçük açıklıklardan başlayıp gözyaşı kesesi üzerinden burun içine uzanan ince bir kanal sistemidir; sistemin herhangi bir noktasındaki daralma benzer şikâyetlere yol açabilir. Op. Dr. Anıl Kaya, İstanbul'da bu şikâyeti muayenede değerlendirir, tıkanıklığın yerini ve derecesini netleştirir.

Kimlerde görülür: bebeklerde doğuştan, yetişkinlerde yaşa bağlı veya travma/iltihaba bağlı gelişebilir. Tedavisi var mı: evet, duruma göre takip veya cerrahi yaklaşım uygulanabilir. Ciddiyeti: genellikle görme tehdit edici değildir ancak tekrarlayan iltihaplara yol açabilir. Hangi doktor ilgilenir: göz hastalıkları uzmanı.

Gözyaşı, normalde göz yüzeyini nemlendirdikten sonra küçük kanallardan burna akar. Bu yolda herhangi bir noktada daralma veya tıkanma olduğunda gözyaşı gözde birikir, sürekli akma ve zaman zaman iltihaplanma görülür. Drenaj yolu, kapak kenarındaki nokta şeklindeki açıklıklarla başlar, buradan ince kanalcıklarla gözyaşı kesesine, oradan da burun içine açılan bir kanalla devam eder; tıkanıklık bu hattın herhangi bir bölümünde, tek noktada veya birden fazla seviyede birden görülebilir.

Sürekli veya tekrarlayan gözde sulanma (epifora), göz kenarında yapışkanlık ve kabuklanma, kızarıklık, göz iç kenarında hassasiyet ve şişlik, bazen tekrarlayan enfeksiyonlar en sık görülen belirtilerdir. Sulanma genellikle rüzgârlı veya soğuk havada, okuma gibi yakın çalışma sırasında belirginleşir. Göz iç kenarındaki kesecikte (gözyaşı kesesi) baskıyla birlikte akıntı gelmesi, tıkanıklığın bu bölgede olduğunu düşündürebilir. İleri vakalarda kesede tekrarlayan iltihaplanma (dakriyosistit) gelişebilir; bu durumda bölgede ağrılı, kızarık bir şişlik ortaya çıkabilir ve bazen ateş eşlik edebilir. Bebeklerde belirti genellikle doğumdan kısa süre sonra fark edilen sürekli sulanma ve göz kenarında yapışkan bir akıntıdır; bu bulgu bazen tek gözde, bazen her iki gözde birden görülebilir. Yetişkinlerde ise şikâyet çoğunlukla yavaş yavaş belirginleşir, hasta önce ara sıra fark edilen bir sulanmadan söz ederken zamanla bu durum günlük hayatı etkileyecek sıklığa ulaşabilir; gözlük camının sık sık buğulanması veya makyajın sulanmadan etkilenmesi bazı hastaların ilk fark ettiği bulgulardandır.

Doğuştan kanal gelişim eksikliği (özellikle bebeklerde, kanalın burun ucundaki zarın açılmamış olmasına bağlı), yaşa bağlı kanal daralması, geçirilmiş iltihaplar, travma (özellikle burun kemiği veya göz çevresi kırıkları), sinüs sorunları, bazı ilaçların uzun süreli kullanımı ve bazı nadir yapısal anomaliler tıkanıklığın bilinen nedenleri arasındadır. Yetişkinlerde en sık görülen neden, kanalın burun içine açıldığı bölgede zamanla gelişen daralmadır; bu daralma genellikle yavaş ilerler ve önce hafif, sonra belirgin sulanmaya yol açar. Geçirilmiş sinüzit veya burun ameliyatları da bazı hastalarda kanalın etkilenmesine katkıda bulunabilir. Göz kapağının kendi yapısındaki gevşeklik de bazı hastalarda gözyaşının drenaj noktasına ulaşmasını zorlaştırarak benzer bir sulanma tablosuna katkıda bulunabilir; bu durumda tıkanıklık kanalın kendisinde değil, gözyaşının kanala ulaşma mekanizmasında aranır. Tekrarlayan göz iltihapları da zamanla kanal duvarında incelme veya yapışıklığa yol açarak kalıcı bir daralmaya zemin hazırlayabilir.

Sulanma birkaç haftadan uzun sürdüğünde, tekrarlayan kızarıklık ve akıntı eşlik ettiğinde veya göz iç kenarında ağrılı bir şişlik geliştiğinde değerlendirme yapılması önerilir. Bebeklerde sulanmanın ilk aylardan itibaren sürmesi ve zaman zaman yapışkan akıntıya dönüşmesi durumunda da değerlendirme yaptırılmalıdır; özellikle bölgede kızarıklık, şişlik veya ateş eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden başvurulmalıdır. Yetişkinlerde göz iç kenarındaki şişliğin ani büyümesi, belirgin ağrı veya kızarıklık göstermesi de bir enfeksiyonun geliştiğine işaret edebilir ve daha hızlı değerlendirme gerektirir.

Tanı, göz muayenesinde kanal açıklığının değerlendirilmesi ve gerekirse basit testlerle konur. Genel göz muayenesi kapsamında yapılan bu değerlendirme, tıkanıklığın derecesini ve yerini belirlemeye yardımcı olur. Muayenede kapak kenarındaki drenaj noktalarının konumu ve açıklığı gözle incelenir, gözyaşı kesesine hafif bir baskı uygulanarak akıntı gelip gelmediği kontrol edilir; bu basit muayene bulgusu, tıkanıklığın kesede mi yoksa daha aşağıdaki kanalda mı olduğu konusunda ilk fikri verir. Gerekli görülürse kanalın açıklığını daha ayrıntılı değerlendirmek amacıyla kanal yıkama gibi ek testler de uygulanabilir. Bebeklerde tanı büyük ölçüde aile öyküsü ve muayene bulgularına dayanır; doğuştan tıkanıklıkların çoğu ek bir görüntüleme gerektirmeden değerlendirilebilir.

Hafif ve tekrarlayan iltihaba yol açmayan durumlarda takip yeterli olabilir. Tekrarlayan enfeksiyon veya belirgin rahatsızlık varsa tedavi değerlendirilir; tedavi edilmezse tekrarlayan iltihaplar sürebilir. Bebeklerde doğuştan tıkanıklıkların önemli bir kısmı ilk yaş içinde kendiliğinden açılabildiğinden, bu yaş grubunda ilk yaklaşım genellikle belirli bir süre takip ve destekleyici önlemlerdir; takip süresi boyunca düzelme olmazsa cerrahi değerlendirme gündeme gelir. Yetişkinlerde ise tıkanıklık kendiliğinden açılma eğiliminde değildir, bu nedenle tekrarlayan şikâyeti olan yetişkin hastalarda tedavi kararı genellikle daha erken netleştirilir.

Tedavi yaklaşımı tıkanıklığın derecesine ve yerine göre değişir; hafif vakalarda takip ve destekleyici önlemler (göz kapağı bölgesine masaj, sıcak kompres gibi) yeterli olabilir, kısmi tıkanıklıklarda kanal yıkama ve genişletme gibi daha az invaziv girişimler denenebilir, kalıcı ve ileri tıkanıklıklarda ise cerrahi bir yaklaşım gerekebilir. Bu yaklaşımların hangisinin uygun olduğu, ayrıntılarıyla gözyaşı kanalı tedavisi kapsamında değerlendirilir. Bebeklerdeki doğuştan tıkanıklıklarda ilk yaklaşım genellikle belirli bir süre takip ve masajdır, çünkü bu yaş grubunda kanal kendiliğinden açılabilir. Yetişkinlerde tıkanıklığın kanalın hangi seviyesinde olduğu, tercih edilecek yaklaşımı doğrudan etkiler; kanalın burun içine açıldığı bölgedeki bir daralma ile kesenin kendisindeki bir tıkanıklık farklı yöntemler gerektirebilir. Tekrarlayan iltihaplanma öyküsü olan hastalarda, iltihabın kontrol altına alınması tedavi planının ilk adımı olabilir.

Bu şikâyetin tedavi seçenekleri için gözyaşı kanalı tedavisi sayfasına bakılabilir.

Op. Dr. Anıl Kaya, gözyaşı kanalı tıkanıklığı değerlendirmesinde önce tıkanıklığın derecesini ve iltihaba yol açıp açmadığını netleştirmeyi, tedavi kararını buna göre vermeyi önemser. Bebek hastalarda önce takip ve aile eğitimi öne çıkarken, yetişkin hastalarda tıkanıklığın kalıcı olup olmadığı ve günlük hayatı ne ölçüde etkilediği tedavi kararında belirleyici olur. Hastayla yapılan görüşmede, şikâyetin süresi ve tekrarlayan iltihap öyküsü birlikte değerlendirilerek en uygun yaklaşım konuşulur.

Sürekli sulanma şikâyetinizin nedenini netleştirmek için Op. Dr. Anıl Kaya ile muayene randevusu oluşturabilirsiniz.