Göz İçi Mercek Türleri: Monofokal, Monofokal Plus, EDOF ve Trifokal Karşılaştırması

Katarakt ameliyatında kullanılan dört ana göz içi mercek türü; monofokal, monofokal plus, EDOF ve trifokaldir. Kısaca özetlemek gerekirse: yalnızca uzak mesafede en yüksek netliği önceliklendiren hastalar için monofokal, uzak ve orta mesafede dengeli bir görüş isteyenler için monofokal plus veya EDOF, gözlük bağımlılığını mümkün olduğunca (yakın dahil) azaltmak isteyenler için ise trifokal mercek değerlendirmeye alınır. Hangi merceğin uygun olacağı göz yapısına ve muayene bulgularına göre değişir, bu tablo yalnızca genel bir yönlendirme sunar.

Bu sayfa dört mercek türünü yan yana karşılaştırır; tek bir mercekle ilgileniyorsanız ilgili sayfadan o türün kendi ayrıntılarına ulaşabilir, yalnızca monofokal ile trifokal arasında karar veriyorsanız ikili karşılaştırma sayfasını inceleyebilirsiniz.

Monofokal mercek, tek bir odak mesafesine (genellikle uzağa) net görüş sağlayan, en uzun süredir kullanılan göz içi mercek türüdür. Yakın mesafe için genellikle okuma gözlüğü gerekir. Katarakt ameliyatı hakkında ayrı bir sayfada bilgi verilmektedir.

Dört mercek türü arasında en öngörülebilir sonucu veren ve en geniş klinik deneyime sahip olan seçenektir; çok odaklı mercek için uygun olmayan göz yapılarında genellikle ilk sırada değerlendirilir.

Monofokal plus, EDOF ve trifokal mercekler ortak olarak 'premium' mercek grubunda değerlendirilir; standart monofokale kıyasla birden fazla mesafede (orta ve/veya yakın) görüş sağlamayı hedefler. Aralarındaki fark, kapsadıkları mesafe aralığının genişliği ve olası optik yan etkilerdedir.

Üçü de göz yapısının çok odaklı mercek için uygun olmasını gerektirir; düzensiz astigmatizma veya bazı göz dibi hastalıkları bu seçenekleri sınırlayabilir, bu nedenle muayene bulguları belirleyicidir.

Temel fark, odaklanabilen mesafe sayısıdır: monofokal tek mesafeye (genellikle uzak), monofokal plus uzak+orta mesafeye sınırlı bir genişlemeyle, EDOF uzak-orta arasında geniş ve sürekli bir odak bandına, trifokal ise yakın-orta-uzak üç mesafeye birden odaklanmayı hedefler.

Mesafe kapsamı arttıkça bazı hastalarda gece halo/parlama gibi optik yan etki algısı da artabilir.

Gece uzun süre araç kullanan ve halo/parlama riskini mümkün olduğunca düşük tutmak isteyen hastalarda monofokal veya monofokal plus daha sık gündeme gelir. Bilgisayar başında uzun saatler geçiren, uzak-orta mesafe dengesini önceliklendiren hastalarda EDOF veya monofokal plus değerlendirilebilir.

Okuma, el işi gibi yakın mesafe aktivitelerini yoğun yapan ve gözlükten mümkün olduğunca bağımsız kalmak isteyen hastalarda ise trifokal öne çıkabilir. Bu eşleştirmeler genel eğilimleri yansıtır; öneri muayene bulgularına göre değişir.

Aşağıdaki tablo dört mercek türünü aynı kriterlerde yan yana özetler.

Monofokal mercek; göz yapısında düzensiz astigmatizma, ileri göz dibi hastalığı gibi çok odaklı mercek kullanımını sınırlayan bir durumu olan hastalarda veya sadece uzak mesafede en yüksek netliği önceliklendiren hastalarda tercih edilebilir.

Gece araç kullanımı sık olan ve optik yan etki riskini mümkün olduğunca düşük tutmak isteyen hastalar için de öngörülebilir sonucu nedeniyle sık tercih edilen bir seçenektir.

Premium mercekler (monofokal plus, EDOF, trifokal); göz yapısı uygun olan ve günlük yaşamda gözlüğe bağımlılığı birden fazla mesafede azaltmak isteyen hastalarda değerlendirilir. Hangi premium mercek türünün seçileceği, hastanın önceliklerine ve muayene bulgularına göre değişir.

Monofokal ve monofokal plus merceklerde beyinden büyük bir öğrenme süreci beklenmez; görüş genellikle birkaç hafta içinde stabilize olur. EDOF mercekte de ışık tek bir bölgede toplandığı için uyum süreci nispeten kısa kalır.

Trifokal mercekte ise beyin, üç farklı odak noktası arasında görsel bilgiyi seçmeyi öğrenmesi gerektiğinden (nöroadaptasyon) ilk haftalardan birkaç aya kadar süren bir uyum dönemi yaşanabilir. Bu süreç kişiden kişiye değişir.

Monofokal mercekler genellikle en yüksek kontrastı ve en düşük halo/gece parlaması riskini sunar. Monofokal plus ve EDOF, standart monofokale yakın ama biraz daha fazla optik yan etki olasılığı taşır.

Trifokal mercekte gece halo/parlama algısı diğer üç türe kıyasla genellikle daha belirgin olabilir; bu fark, gece uzun süre araç kullanan hastalarda özellikle önemli bir karar kriteridir.

Op. Dr. Anıl Kaya, mercek seçimini yaparken kornea yapısı, göz içi ölçümler, eşlik eden göz hastalıkları ve hastanın yaşam tarzı önceliklerini birlikte değerlendirir. Tek bir mercek türü tüm hastalar için en iyi seçenek değildir; karar kişiye özel muayene sonrası netleşir.

Premium mercekler (monofokal plus, EDOF, trifokal) bazen birbirinin yerine geçebilir gibi düşünülebilir; oysa her biri farklı bir optik ilkeyle çalışır ve farklı mesafe/yan etki dengesi sunar.

Bir diğer yaygın yanılgı, en yeni veya en gelişmiş görünen merceğin her zaman en iyi sonucu vereceği düşüncesidir; oysa uygunluk göz yapısına bağlıdır, dört mercek türünden hiçbiri evrensel olarak tüm hastalar için en iyi seçenek değildir.

Size en uygun göz içi mercek türünü belirlemek için ayrıntılı bir karar rehberi ve muayene süreci gereklidir; hangi faktörlerin mercek seçimini etkilediği ayrı bir sayfada daha ayrıntılı anlatılmaktadır. En sık sorulan monofokal-trifokal karşılaştırması da ayrı bir başlıkta ele alınmıştır.

Göz içi mercek seçenekleri hakkında kişiye özel değerlendirme için Op. Dr. Anıl Kaya'dan İstanbul'da randevu alabilirsiniz.