Glokom Muayenesi Nasıl Yapılır?

Glokom muayenesi, göz içi basıncının ve optik sinirin durumunun bir arada değerlendirildiği, glokom tanısı koymak ya da glokom şüphesini izlemek amacıyla yapılan kapsamlı bir göz muayenesidir. Tek bir ölçümden ibaret değildir; göz içi basıncı, optik sinir başının yapısı, kornea kalınlığı ve gerekirse görme alanı birlikte değerlendirilir.

Bu bütüncül yaklaşım, sadece yüksek basınç saptanan ama optik sinirde henüz hasar oluşmamış kişileri gerçek glokom tanısı almış hastalardan ayırt etmeyi mümkün kılar.

Glokom, çoğu zaman belirgin bir belirti vermeden ilerleyen bir hastalık olduğu için glokom muayenesinin amacı yalnızca mevcut bir şikâyeti açıklamak değil, henüz fark edilmemiş bir hasarı erken evrede yakalamaktır. Bu nedenle glokom muayenesi hem bir şikâyetle başvuran hem de herhangi bir şikâyeti olmayan ama risk grubunda yer alan kişiler için önerilir.

Muayene İstanbul'daki kliniğimizde Op. Dr. Anıl Kaya tarafından hastanın yaşı, risk faktörleri ve varsa önceki muayene kayıtları göz önünde bulundurularak kişiselleştirilir; bu nedenle her hastada birebir aynı test kombinasyonu uygulanmayabilir.

Glokom muayenesi genellikle 20-30 dakika içinde ve çoğunlukla tek bir randevuda tamamlanabilir; göz dibi veya optik sinir görüntülemesi için göz bebeği genişletilirse süre biraz uzayabilir. Tonometri, biyomikroskopik optik sinir muayenesi ve gerektiğinde OCT ile görme alanı testi standart basamaklar arasındadır. Testlerin büyük bölümü ağrısız kabul edilir; damla kullanılan testlerde birkaç saat süren geçici bulanık görme yaşanabilir.

Glokom muayenesinde üç temel unsur değerlendirilir: göz içi basıncı (tonometri ile ölçülür), optik sinir başının yapısı ve sinir lifi tabakasının kalınlığı (biyomikroskopik muayene ve OCT görüntüleme ile incelenir) ve gerekli görülen hastalarda görme alanının durumu (perimetri testi ile ölçülür). Ayrıca kornea kalınlığı da göz içi basınç ölçümünün doğru yorumlanabilmesi için kaydedilir, çünkü ince veya kalın korneada ölçülen değer gerçek basınçtan farklı çıkabilir.

Bazı hastalarda drenaj açısının yapısını doğrudan görmek amacıyla gonioskopi adı verilen ek bir inceleme de yapılabilir; bu inceleme açık açılı glokom ile açı kapanması glokomu arasındaki ayrımda yol gösterici olabilir. Bu ölçümlerin hiçbiri tek başına yeterli değildir; belirleyici olan, bulguların bir arada değerlendirilmesidir.

Glokom muayenesi özellikle 40 yaş üzeri kişiler, ailesinde glokom öyküsü bulunanlar, yüksek miyopisi olanlar, diyabet veya yüksek tansiyon gibi sistemik hastalığı bulunanlar ve daha önce göz travması geçirmiş kişiler için önerilir. Bu risk gruplarında glokom, belirti vermeden ilerleyebildiği için düzenli aralıklarla göz içi basıncının kontrol edilmesi önem taşır. Herhangi bir şikâyeti olmayan ama risk grubunda yer alan kişilerin de rutin aralıklarla göz muayenesi yaptırması önerilir.

Önerilen kontrol sıklığı kişinin yaşına, aile öyküsüne ve göz içi basıncı gibi önceki bulgulara göre değişir; aşağıdaki aralıklar genel bir yönlendirme niteliğindedir, kesin sıklık muayene sonrasında hekim tarafından belirlenir.

Görme alanınızda fark ettiğiniz bir daralma, kenarlardaki nesneleri fark etmekte zorlanma, gece görmede belirgin bir zorluk veya tünelden bakıyormuş gibi bir his glokom muayenesini gerektiren belirtiler arasındadır. Bu şikâyetin olası nedenlerini ve ne zaman ciddiye alınması gerektiğini ayrıca ele aldığımız görme alanında daralma sayfamızda bulabilirsiniz.

Bunlara ek olarak ani başlayan şiddetli göz ağrısı, bulantı, ışık çevresinde halka (halo) görme veya gözde ani kızarıklık gibi belirtiler farklı bir aciliyet düzeyini işaret edebilir; bu tablo açı kapanması glokomuyla ilişkilendirilebilir ve vakit kaybetmeden değerlendirilmesi önerilir.

Ancak unutulmamalıdır ki glokomun büyük bölümü belirti vermeden ilerler; bu nedenle şikâyet olmasa bile risk grubundaki kişilerin düzenli muayene olması önerilir.

Muayene sırasında ilk olarak göz içi basıncı tonometri cihazıyla ölçülür. Ardından biyomikroskopla ön segment ve optik sinir başı değerlendirilir; gerekli görülürse OCT (optik koherens tomografi) ile optik sinir lifi tabakasının kalınlığı ölçülür, bu ölçüm erken evre hasarın tespitinde önemli rol oynar. Kornea kalınlığı pakimetri ile kaydedilir.

Şüpheli veya tanı konmuş vakalarda görme alanı testi (perimetri) ile periferik görme değerlendirilir. Testlerin tamamı ağrısız olup, çoğu hastada tek bir muayene seansında tamamlanabilir; bazı testlerde göz bebeğinin damla ile genişletilmesi gerekebilir.

Aşağıdaki adımlar glokom muayenesinin genel akışını özetler; hangi adımların uygulanacağı ve hangi sırayla ilerleneceği hastanın bulgularına göre değişebilir.

1. 1Göz İçi Basıncı Ölçümü. Tonometri cihazıyla göz içi basıncı ölçülerek ilk değerlendirme yapılır.
2. 2Ön Segment ve Optik Sinir Muayenesi. Biyomikroskopla gözün ön kısmı ve optik sinir başının görünümü incelenir.
3. 3Kornea Kalınlığı Ölçümü. Pakimetri ile ölçülen kornea kalınlığı, basınç değerinin doğru yorumlanmasına yardımcı olur.
4. 4Optik Sinir Lifi Görüntülemesi. OCT (optik koherens tomografi) ile sinir lifi tabakasının kalınlığı mikron düzeyinde incelenir.
5. 5Gerekirse Görme Alanı Testi. Şüpheli veya tanı konmuş vakalarda perimetri testiyle periferik görme değerlendirilir.

Göz içi basıncının normal sınırların üzerinde çıkması tek başına glokom tanısı koydurmaz; optik sinirde yapısal bir hasar ve/veya görme alanında buna karşılık gelen bir kayıp olup olmadığına bakılır. Basınç yüksek ama sinir ve görme alanı normalse bu durum göz tansiyonu yüksekliği veya glokom şüphesi olarak takip edilir.

Optik sinirde hasar ve buna eşlik eden görme alanı kaybı saptanırsa glokom tanısı konur ve hastalığın evresi (erken/orta/ileri) buna göre belirlenir. Sonuçlar, hekim tarafından önceki muayene kayıtlarıyla karşılaştırılarak yorumlanır çünkü glokom takibinde zaman içindeki değişim tek bir ölçümden daha değerlidir.

Glokom şüphesi olarak izlenen hastalarda amaç, henüz oluşmamış bir hasarı beklemek değil, olası bir değişimi erken yakalayabilecek düzenli bir takip planı oluşturmaktır; bu nedenle şüpheli bir bulgu tek başına endişe nedeni değil, düzenli izlem gerekçesi olarak değerlendirilir.

Glokom muayenesi sonucunda saptanan en önemli tablo glokomdur; muayene bulguları glokomun hangi evrede olduğunu ve hangi tedavi basamağının uygun olabileceğini belirlemede yol gösterir. Muayene sırasında bazen glokom tanısı henüz kesinleşmeden, yalnızca göz içi basıncının normalin üzerinde ölçülmesiyle glokom şüphesi ya da göz tansiyonu yüksekliği olarak adlandırılan bir ara tablo da saptanabilir; bu durumda hasta belirli aralıklarla izlenir. Glokom hakkında genel bilgiye, hastalığın seyrine ve risk etmenlerine glokom sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Muayene sırasında glokomla doğrudan ilgisi olmayan bazı bulgular da fark edilebilir: örneğin göz merceğinde başlangıç düzeyinde bulanıklaşma (katarakt), göz dibinde retina ile ilgili dikkat gerektiren bir görünüm ya da düzeltilmemiş bir kırma kusuru. Böyle bir bulgu saptanırsa katarakt, retina veya göz lazer sayfalarımızdan ilgili konuyu inceleyebilir, gerekirse ayrı bir randevu planlayabilirsiniz.

Aşağıdaki gruplandırma, glokom muayenesinde saptanabilecek tabloların genel bir eğilimini yansıtır; kesin bir oran ifade etmez, kesin tanı hekim değerlendirmesiyle konur.

Muayenede glokom tanısı konursa veya glokom şüphesi doğrulanırsa, göz içi basıncını hedef düzeye indirmeye yönelik bir tedavi planı oluşturulur. Bu plan damla tedavisiyle başlayıp gerekirse lazer veya cerrahi seçeneklere kadar basamaklı olarak ilerleyebilir. Uygulanan tedavi yöntemleri hakkında ayrıntılı bilgiye glokom tedavisi sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Damla tedavisine yeterli yanıt alınamadığında veya damla kullanımı uygun olmadığında lazer seçenekleri, ilaç ve lazerin yetersiz kaldığı ya da hastalığın ileri seyrettiği durumlarda ise cerrahi seçenekler değerlendirilir. Hangi basamağın uygun olduğu; göz içi basınç düzeyine, optik sinirdeki hasarın derecesine ve hastalığın ilerleme hızına göre belirlenir.

Muayene sırasında göz kapağıyla ilgili kozmetik bir bulgu fark edilirse, hasta ayrıca göz kapağı estetiği değerlendirmesi için yönlendirilebilir; ancak bu, glokom tedavisinden bağımsız, ayrı bir değerlendirme sürecidir.

Glokom muayenesinde kullanılan başlıca testler şunlardır: tonometri (göz içi basıncı ölçümü), pakimetri (kornea kalınlığı ölçümü), biyomikroskopik optik sinir muayenesi, OCT (optik koherens tomografi) ile sinir lifi tabakası (RNFL) analizi ve perimetri (görme alanı testi). OCT ile yapılan RNFL analizi, optik sinirdeki ince yapısal değişiklikleri erken dönemde saptayabildiği için glokom takibinde sıklıkla kullanılan bir görüntüleme yöntemidir.

Şüpheli vakalarda drenaj açısının yapısını doğrudan görmek amacıyla gonioskopi adı verilen bir muayene tekniği de kullanılabilir; bu inceleme açık açılı ve açı kapanması glokomu ayrımında belirleyici olabilir. Hangi testin uygulanacağı hastanın risk düzeyine göre hekim tarafından belirlenir.

Glokom açısından risk taşıdığınızı düşünüyorsanız veya rutin göz muayenesi yaptırmak istiyorsanız İstanbul'da Op. Dr. Anıl Kaya ile randevu oluşturabilirsiniz. İletişim sayfamızdan randevu talebinde bulunabilirsiniz.