Gözlük Numarası Nasıl Ölçülür? Refraksiyon Muayenesi

Gözlük numarası ölçümü — tıbbi adıyla refraksiyon muayenesi — gözün ışığı retina üzerinde net bir şekilde odaklayıp odaklayamadığını, odaklayamıyorsa bu sapmanın büyüklüğünü ve yönünü belirleyen bir testtir. Miyopi, hipermetropi ve astigmat gibi kırma kusurlarının derecesini ortaya koyar, gözlük ya da kontakt lens reçetesinin temelini oluşturur. Ölçüm gözün yalnızca optik gücünü değerlendirir; göz sağlığının bütününü kapsayan göz dibi muayenesi, göz içi basıncının değerlendirilmesi (glokom taraması) ve ön segment değerlendirmesi ayrı birer muayene başlığıdır, ancak pratikte ikisi genellikle aynı randevuda birlikte yapılır. Gözlük numarası ölçümü tek başına da talep edilebilir; özellikle yalnızca reçete yenilemek isteyen hastalar için hızlı ve odaklı bir kontrol seçeneğidir.

Gözlük numarası ölçümü, gözün kırma kusurunu dioptri cinsinden belirleyen ağrısız bir testtir ve genellikle birkaç dakika sürer. Otorefraktometre ile başlar, foropterle hasta geri bildirimine göre netleştirilir. Miyopi, hipermetropi ve astigmat bu ölçümle ayırt edilir. Sonuç, gözlük ya da kontakt lens reçetesine temel oluşturur; kesin uygunluk kararı hekim muayenesiyle netleşir.

Test, her iki gözün ayrı ayrı ve birlikte ne kadar net gördüğünü, varsa kırma kusurunun türünü (miyopi, hipermetropi, astigmat) ve derecesini ortaya koyar. Gerekirse yakın ve uzak mesafe için ayrı ayrı değerlendirme yapılır; bazı hastalarda uzak görme keskinken yakın görme zorlanabilir ya da tam tersi olabilir, bu fark presbiyopi gibi yaşa bağlı değişikliklerde daha belirgindir. İki göz arasındaki kırma farkı da bu aşamada not edilir, çünkü belirgin bir fark gözlük camının merkezlenmesini ve hastanın adaptasyon sürecini etkileyebilir.

Uzağı ya da yakını net göremediğini fark eden herkes, mevcut gözlük numarasının değiştiğini düşünenler, ilk kez gözlük ihtiyacı hisseden çocuklar ve yetişkinler, ayrıca lazer göz ameliyatı öncesi uygunluk değerlendirmesi yaptırmak isteyen hastalar için bu ölçüm gereklidir. Göz gelişimi hızlı ilerleyen okul çağı çocuklarında yaklaşık yılda bir kontrol önerilir; on sekiz ile kırk yaş arasındaki genç yetişkinlerde numara genellikle daha yavaş değiştiğinden yaklaşık iki yılda bir ölçüm çoğu zaman yeterli görülür. Kırk ile altmış beş yaş arasında, yakın görmede presbiyopiye bağlı değişim gündeme gelebileceğinden yaklaşık yılda bir kontrol yeniden önerilir; altmış beş yaş üzerinde katarakt ve diğer yaşa bağlı göz değişiklikleri numarayı etkileyebileceğinden yaklaşık altı ayda bir, yani yılda iki kez kontrol daha uygun olabilir. Bu aralıklar genel bir yönlendirmedir; şikayet varsa beklenen kontrol tarihinden önce de muayene istenebilir.

Uzaktaki tabelaları ya da yakındaki metni net okuyamama, gözünü kısarak bakma alışkanlığı, baş ağrısıyla birlikte giden bulanık görme, bu ölçümün öncelikli olarak yapılması gereken durumlardır. Ekran karşısında uzun süre çalışırken gözlerde yorgunluk hissetmek, okurken satırların birleşiyormuş gibi görünmesi, gece araç kullanırken ışıkların etrafında halka görmek de kırma kusuruna işaret edebilecek belirtiler arasındadır. Çocuklarda ise televizyona ya da tahtaya çok yakından bakma, okuma sırasında satır atlama veya ilgi kaybı, bir gözünü kapatarak bakma gibi davranışlar aileler tarafından fark edilip muayeneye yönlendirilmesi gereken işaretlerdir.

Ölçüm, hastanın önüne farklı büyüklükte harf ya da sembollerin olduğu bir tablo konularak, çeşitli mercekler denenmesiyle yapılır. İlk aşamada otomatik refraksiyon (otorefraktometre) cihazıyla gözün yaklaşık kırma değeri saniyeler içinde ölçülür; bu ölçüm, sonraki adımın başlangıç noktasını oluşturur. Ardından Op. Dr. Anıl Kaya, foropter denilen mercek dizisini kullanarak hastaya sırayla farklı lens kombinasyonları gösterir ve hastanın "hangisi daha net, birinci mi ikinci mi" şeklindeki geri bildirimleriyle değeri ince ayara getirir. Uzak mesafe için duvardaki harf tablosu, yakın mesafe için ise elde tutulan okuma kartı kullanılır; iki mesafe arasında belirgin bir fark varsa bu ayrıca not edilir. Astigmat şüphesi varsa silindirik mercekler eklenerek eksen ve derece belirlenir. Gerekirse gözlük camının merkezinin doğru hizalanması için pupiller mesafe, yani göz bebekleri arası uzaklık da milimetrik olarak ölçülür. Çocuklarda ya da gözün kendiliğinden odaklanma çabasının (akomodasyonun) ölçümü saptırabileceği düşünülen bazı yetişkinlerde, siklopleji adı verilen damla ile bu odaklanma refleksi geçici olarak baskılanarak daha güvenilir bir sonuç hedeflenir; bu durumda damladan sonra birkaç saat yakın görmede bulanıklık ve ışığa hassasiyet olağan kabul edilir. İşlem ağrısızdır ve genellikle birkaç dakika içinde tamamlanır; kontakt lens kullanan hastalarda ölçümden önce lenslerin belirli bir süre çıkarılmış olması daha güvenilir bir sonuç için önerilir.

1. 1Otorefraktometre ölçümü. Cihaz, gözün yaklaşık kırma değerini saniyeler içinde otomatik olarak ölçer ve sonraki adımın başlangıç noktasını oluşturur.
2. 2Foropterle ince ayar. Op. Dr. Anıl Kaya, farklı lens kombinasyonlarını sırayla göstererek hastanın geri bildirimiyle değeri netleştirir.
3. 3Uzak ve yakın mesafe karşılaştırması. Duvardaki harf tablosu ve elde tutulan okuma kartı ile iki mesafe arasındaki fark ayrıca değerlendirilir.
4. 4Astigmat için silindirik ölçüm. Astigmat şüphesi varsa silindirik mercekler eklenerek eksen ve derece belirlenir.
5. 5Gerekirse siklopleji ile doğrulama. Çocuklarda ya da bazı yetişkinlerde gözün odaklanma refleksi damla ile geçici olarak baskılanarak daha güvenilir bir sonuç hedeflenir.

Ölçüm sonucunda ortaya çıkan numara, gözünüzün net görmek için ihtiyaç duyduğu optik düzeltmeyi gösterir ve dioptri biriminde ifade edilir. Bu değer negatifse miyopi, pozitifse hipermetropi, silindirik bir değer varsa astigmat söz konusudur; silindirik değere eşlik eden eksen derecesi, sıfır ile yüz seksen arasında bir değerle ifade edilir ve astigmatın gözdeki yönünü tarif eder. İki göz arasında numara farkı belirgin olduğunda, gözlük camının bu farka göre ayrı ayrı hazırlanması gerekir. Numaranız önceki ölçüme göre belirgin şekilde değiştiyse ya da kısa aralıklarla artmaya devam ediyorsa, doktor bunun nedenini araştırmak için ek değerlendirme önerebilir; özellikle tek gözde hızlı ve asimetrik bir artış, ayrıca dikkatle izlenmesi gereken bir bulgudur. Ölçüm sonrasında hastaya yazılı bir reçete verilir; bu reçetede sağ ve sol göz için ayrı ayrı sferik değer, varsa silindirik değer ve eksen, gerekiyorsa pupiller mesafe yer alır. Reçete genellikle belirli bir süre için geçerli kabul edilir, çünkü kırma kusuru zamanla değişebilir; bu nedenle eski bir reçeteyle yeni gözlük ya da lens siparişi vermeden önce güncel bir ölçüm yaptırılması önerilir.

Bu ölçümde en sık karşılaşılan tablolar miyopi, hipermetropi ve astigmattir; bu kırma kusurları genellikle göz küresinin boyu, korneanın eğimi ya da merceğin kırıcılık gücündeki küçük farklılıklardan kaynaklanır. Kırk yaş sonrasında bunlara ek olarak presbiyopi, yani yakını görmede yaşa bağlı zorlanma sıkça eklenir ve bu durum uzak numarasından bağımsız ayrı bir yakın gözlüğü ihtiyacı doğurabilir. Daha nadir olarak, tek bir gözde beklenmedik ve hızlı bir numara artışı ya da iki göz arasında belirgin asimetrik bir fark saptanırsa, keratokonus gibi korneanın yapısını etkileyen durumlar da araştırma kapsamına girebilir; bu tür bulgular ek görüntüleme ile değerlendirilir. Kırma kusurları göz lazer cerrahisi ekosistemi kapsamında ayrıntılı olarak ele alınır.

Kırma kusuru saptandığında en yaygın çözüm gözlük ya da kontakt lens kullanımıdır; ikisi arasındaki tercih hastanın günlük yaşam biçimi, mesleği ve göz yüzeyi sağlığı gibi etkenlere göre şekillenir. Numarası belirli bir süre stabil kalan ve uygun adaylık kriterlerini karşılayan hastalarda, gözlükten bağımsız görme için lazer göz cerrahisi seçenekleri de değerlendirilebilir; bu konudaki uygunluk kornea kalınlığı ve topografi gibi ek testlerle desteklenen ayrı bir muayeneyle netleşir. Kırk yaş sonrasında yakın görme için ayrı bir gözlük ya da çok odaklı lens seçenekleri de gündeme gelebilir.

Gözlük numaranızı netleştirmek için İstanbul'daki kliniğimizden randevu alabilirsiniz. Rutin göz muayenesi kapsamında bu ölçüm genellikle birlikte yapılır; yalnızca reçete yenilemek istiyorsanız da tek başına randevu talep edebilirsiniz. Kliniğimizde göz muayenesi dışında katarakt, glokom ve retina hastalıkları ile medikal estetik gibi farklı alanlarda da hizmet verilmektedir; güncel iletişim bilgilerine randevu sayfamızdan ulaşabilirsiniz.