Astigmat Nedir?

Astigmat, korneanın veya daha az sıklıkla göz merceğinin düzensiz eğrilikte olması nedeniyle görüntünün her mesafede bir miktar bulanık veya hafif çift algılanmasına yol açan bir kırma kusurudur. Astigmat tek başına görülebileceği gibi miyopi veya hipermetropiyle birlikte de bulunabilir. Görüntünün her mesafede bir miktar etkilenmesi, astigmatı miyopi veya hipermetropiden ayıran temel özelliktir. Tedavi kararı, derece ve hastanın günlük yaşamdaki şikayetlerine göre şekillenir.

Kornea eğriliğinin düzensiz olmasından kaynaklanır; hem yakın hem uzak mesafede görüntüyü etkileyebilir. Tedavi seçenekleri gözlük, silindirik kontakt lens ve numara stabil olduğunda lazer cerrahisidir. Ciddiyeti hafiften yükseğe doğru değişebilir; ilgilenen hekim göz hastalıkları uzmanıdır. Astigmat çoğu zaman doğumdan itibaren mevcuttur ve yaşam boyu az miktarda değişebilir.

Normal bir korneada eğrilik tüm yönlerde benzerken, astigmatta kornea bir yönde diğerine göre daha dik veya daha düzdür. Bu durum ışığın retina üzerinde tek bir noktada değil, birden fazla noktada odaklanmasına yol açar ve görüntü bulanıklaşır veya hafifçe çift algılanabilir. Aşağıdaki şema, aynı gelen ışının iki farklı eksende farklı kırılıp tek bir nokta yerine iki ayrı noktada odaklanmasını basitleştirilmiş bir göz kesitinde gösterir. Bu iki farklı odak noktası nedeniyle görüntü hem yakın hem uzak mesafede bir miktar net değilmiş gibi algılanabilir.

Uzak ve yakın mesafede bulanık görme, gece ışıklar etrafında halka veya parlama hissi, göz yorgunluğu ve baş ağrısı astigmatın sık görülen belirtileridir. Belirtilerin şiddeti astigmatın derecesine göre değişir. Bu belirtiler tek başına astigmata özgü değildir; kesin ayrım ancak muayenede yapılan kırma kusuru ölçümü ve kornea topografisiyle mümkündür. Bazı hastalarda belirtiler gün içinde, özellikle yorgunluk arttıkça daha belirgin hale gelebilir.

Astigmatın en sık nedeni korneanın doğuştan düzensiz eğrilikte olmasıdır; normal bir korneada tüm meridyenlerdeki eğrilik birbirine yakınken, astigmatta bir meridyen (örneğin dikey eksen) diğerine (yatay eksen) göre belirgin şekilde daha dik veya daha düz olabilir. Bu düzensizlik doğumdan itibaren mevcut olabileceği gibi, çocukluk ve gençlik döneminde göz küresinin büyümesiyle birlikte derecesi de değişebilir. Genetik yatkınlık önemli rol oynar; ailede astigmat öyküsü olan bireylerde görülme sıklığı artabilir. Nadiren göz travması, göz kapağında basınç oluşturan şalazyon gibi durumlar veya keratokonus adı verilen korneanın ilerleyici incelme ve şekil bozukluğu gösterdiği bir hastalık da astigmata yol açabilir ya da mevcut astigmatı belirgin şekilde artırabilir. Keratokonus şüphesi olan hastalarda kornea topografisi ve pakimetri ölçümleri özellikle dikkatle değerlendirilir; çünkü bu durumda lazer cerrahisi kornea yapısını daha da zayıflatabileceğinden genellikle önerilmez. Ayrıca göz ovuşturma gibi uzun süreli mekanik alışkanlıkların da düzensiz kornea eğriliğine katkıda bulunabileceği düşünülür. Astigmat doğuştan olabileceği gibi, göz kapağı basıncı veya kornea yapısındaki küçük değişikliklerle zamanla da ortaya çıkabilir. Astigmatın derecesi ve düzeni (düzenli ya da düzensiz astigmat) tedavi seçiminde belirleyicidir; düzensiz astigmat genellikle keratokonus gibi altta yatan bir kornea hastalığına işaret eder ve ayrıca değerlendirilir. Astigmat derecesi zamanla belirgin şekilde değişiyorsa veya tek gözde hızlı bir ilerleme gözleniyorsa, altta yatan kornea hastalıklarının dışlanması için ayrıntılı topografik izlem önerilir.

Görüntüde sürekli bir bulanıklık, gece sürüşünde ışık etrafında halka görme veya göz yorgunluğu fark edildiğinde muayene önerilir. Ani gelişen veya hızla ilerleyen astigmat, ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Kornea topografisinde zamanla belirgin değişiklik gösteren astigmat, keratokonus açısından da değerlendirilmelidir. Yeni gözlük numarasında sürekli silindirik değer artışı fark edildiğinde de muayene önerilir.

Astigmat tanısı, kırma kusuru ölçümü ve kornea topografisi ile konur; topografi korneanın eğrilik haritasını çıkararak astigmatın derecesini ve düzenini gösterir. Lazer tedavisi düşünülüyorsa bu ölçümler lazer uygunluk muayenesi kapsamında tekrarlanır. Bu ölçümler ağrısız ve kısa sürer; kornea topografisi aynı zamanda düzenli-düzensiz astigmat ayrımını ve keratokonus şüphesini de ortaya koyabilir. Otorefraktometre ile alınan objektif ön ölçüm, hastanın öznel yanıtlarından bağımsız bir başlangıç noktası sağlar ve sonraki testlerle birlikte değerlendirilir.

Düşük dereceli astigmat bazı hastalarda belirgin şikâyete yol açmayabilir; orta-yüksek derecelerde tedavi edilmediğinde sürekli bulanık görme ve göz yorgunluğu günlük yaşamı etkileyebilir. Astigmat ile birlikte keratokonus gibi ilerleyici bir kornea hastalığı bulunmadığı sürece düzenli kontrol ve uygun düzeltme yöntemi genellikle yeterlidir. Yüksek dereceli düzeltilmemiş astigmat, özellikle çocuklarda göz tembelliği riskini de artırabilir. Kesin tedavi kararı, muayenede derece ve kornea bulguları birlikte değerlendirilerek verilir.

Tedavide gözlük veya silindirik kontakt lens ilk basamaktır. Numara stabil olduğunda PRK (No Touch), Femto LASIK veya SMILE (KLEx) gibi lazer yöntemlerinin tümü astigmat için değerlendirilebilir; hangisinin uygun olacağı kornea yapısına göre belirlenir. Kornea topografisinde keratokonus lehine bulgu saptanırsa lazer cerrahisi genellikle önerilmez; bu durumda farklı bir tedavi yaklaşımı değerlendirilir. Hangi seçeneğin uygun olacağı yaş, numara stabilitesi ve kişisel tercihlere göre değişir; lazer cerrahisi düşünülüyorsa bu değerlendirme lazer uygunluk muayenesi kapsamında ayrıntılandırılır.

Miyopi ve hipermetropi de astigmatla birlikte görülebilen diğer kırma kusurlarıdır. Hangi kırma kusurunun sizde baskın olduğu, muayenede yapılan ölçümlerle netleşir. Presbiyopi ise farklı bir mekanizmayla ilerleyen yaşla birlikte ortaya çıkan, astigmattan bağımsız ayrı bir durumdur.

Astigmat için PRK, Femto LASIK ve SMILE arasında hangisinin daha uygun olacağı kornea yapısına göre değişir; kapsamlı karar desteği ayrı bir içerikte sunulmuştur. Örneğin kornea kalınlığı sınırda olan bir hastada PRK öne çıkabilirken, çok küçük bir kesiyi önceliklendiren bir hastada SMILE değerlendirilebilir; bu karar süreci muayenede kişiselleştirilir. Astigmatın düzenli mi düzensiz mi olduğu da yöntem seçiminde önemli bir etkendir; düzensiz astigmatta lazer cerrahisi kararı daha dikkatli değerlendirilir.

Astigmat ile ilgili sorularınızı Op. Dr. Anıl Kaya ile bir muayenede değerlendirebilirsiniz; randevu talebi için iletişim sayfası kullanılabilir. Muayenede güncel numaranız, kornea yapınız ve lazer cerrahisi için uygunluğunuz birlikte değerlendirilir. İlk randevuda mevcut şikayetleriniz ve göz sağlığı geçmişiniz de not alınır.