Retina Muayenesi (Göz Dibi Muayenesi) Nasıl Yapılır?

Retina muayenesi, gözün arka kısmında yer alan ve görme işlevinin gerçekleştiği retina tabakasının ayrıntılı olarak incelenmesidir. Halk arasında göz dibi muayenesi olarak da bilinir. Bu muayene sırasında damla ile göz bebeği genişletilerek retina, optik sinir ve göz içi damarlar doğrudan gözlemlenebilir hale gelir. Retina Hastalıkları başlığı altında değerlendirilen diyabetik retinopati, sarı nokta hastalığı ve retina yırtığı ve dekolmanı gibi birçok durumun ilk fark edildiği yer genellikle bu muayenedir. Genel göz muayenesinin numara ölçümü ve göz yüzeyi değerlendirmesinden farklı olarak, retina muayenesi özellikle gözün arka bölümüne, yani retina ve optik sinire odaklanır.

Retina muayenesi, göz bebeğinin damla ile genişletilmesi ve etkisinin beklenmesiyle birlikte toplamda genellikle 30-45 dakika kadar sürer; bizzat inceleme kısmı yalnızca birkaç dakika ile sınırlıdır. İşlem sırasında herhangi bir kesi veya iğne uygulanmadığı için ağrı hissedilmez, yalnızca büyütücü mercek göze yaklaştırıldığında hafif bir baskı hissi olabilir. Şikâyeti olmayan bireylerde genellikle yılda bir kez önerilirken, diyabet veya yüksek miyopi gibi risk faktörü taşıyanlarda bu sıklık hekim tarafından daha sık aralıklara çekilebilir. Muayene sonrası göz bebeği genişletici damlanın etkisi birkaç saat sürdüğünden, o gün araç kullanmadan gelinmesi pratik açıdan faydalıdır.

Retina muayenesinde retina dokusunun bütünlüğü, damar yapısı, optik sinir başı ve makula (sarı nokta) bölgesi değerlendirilir. Kanama, sıvı birikimi, yırtık, incelme veya anormal damarlanma gibi bulgular bu muayene sırasında tespit edilebilir. OCT kullanıldığında retina tabakalarının kesitsel görüntüsü elde edilerek çok daha ince yapısal değişiklikler de ortaya konabilir. Muayene sırasında yalnızca merkezi bölge değil, retinanın çevresel (periferik) kesimleri de dikkatle taranır; çünkü retina yırtığı gibi bazı durumlar sıklıkla bu çevresel alanlarda başlar. Göz içi damarların çapı, rengi ve seyir düzeni de değerlendirilir; damarlarda daralma, tıkanıklık veya sızıntı bulguları, diyabetik retinopati gibi tabloların erken işareti olabilir. Optik sinir başının rengi ve kenar keskinliği ayrıca not edilir, çünkü bu bölgedeki değişiklikler başka bir göz hastalığına da işaret edebilir. Bu değerlendirmelerin bir kısmı, genel göz muayenesi kapsamındaki göz dibi muayenesi sırasında da yapılabilir; ancak retina hastalığı şüphesi olduğunda daha ayrıntılı ve odaklı bir retina muayenesi planlanır.

Diyabet hastaları, 40 yaş üzerindeki bireyler, ailesinde retina hastalığı öyküsü bulunanlar ve yüksek miyopisi olanlar retina muayenesi açısından risk grubunda kabul edilir. Bunun dışında göz önünde uçuşan noktalar, ani görme kaybı, ışık çakmaları veya görme alanında karartı fark eden herkesin vakit geçirmeden retina muayenesi olması önerilir. Şikâyeti olmayan bireylerde de düzenli aralıklarla göz dibi kontrolü, erken tanı açısından değerli bir alışkanlıktır. Önerilen kontrol sıklığı kişiden kişiye değişir; aşağıdaki şema farklı risk gruplarının yaklaşık kontrol aralığına dair genel bir fikir vermek için hazırlanmıştır, kesin sıklık her zaman muayenede belirlenir.

Göz önünde uçuşan noktalar ve ışık çakmaları hissi, retina muayenesinin en sık gerekçelerinden biridir; bu belirti bazı hastalarda retina yırtığının habercisi olabilir. Bunun yanında bulanık veya dalgalı görme, düz çizgilerin eğri algılanması, gece görüşünde belirgin azalma da retina muayenesini gerektiren durumlar arasındadır. Görme alanının bir bölümünde perde veya gölge iner gibi bir his de acil değerlendirme gerektiren belirtiler arasındadır; bu tablo bazen retina yırtığı ve dekolmanı ile ilişkili olabilir. Ani ve ağrısız görme kaybı, gözde parlak ışık çakmalarının artması veya göz önünde uçuşan noktaların sayısında ani bir artış da vakit kaybetmeden retina muayenesi gerektiren durumlardır. Bu belirtilerin bir kısmı zaman zaman kendiliğinden hafifleyebilir, ancak bu durum altta yatan bir sorun olmadığı anlamına gelmez; değerlendirme yine de yapılmalıdır.

Muayene öncesinde göz bebeğini genişleten damlalar uygulanır, etkisinin başlaması yaklaşık 20-30 dakika sürer. Bu süre zarfında hasta bekleme alanında görüşünün bulanıklaşmaya başladığını fark edebilir; bu beklenen bir durumdur. Göz bebeği genişletici damlaların etkisi nedeniyle muayene sonrası birkaç saat boyunca yakını görmede geçici bulanıklık ve ışığa hassasiyet yaşanabilir, bu nedenle güneş gözlüğü ile gelinmesi faydalı olabilir. Aşağıdaki adımlar retina muayenesinin genel akışını özetler.

1. 1Göz Bebeğinin Genişletilmesi. Göz bebeğini büyüten damla uygulanır, etkisinin başlaması yaklaşık 20-30 dakika sürer.
2. 2Damlanın Etkisinin Beklenmesi. Damla etkisini gösterene kadar hasta bekleme alanında kısa bir süre bekletilir.
3. 3Biyomikroskop veya Oftalmoskopla İnceleme. Hekim, özel bir mercek ve ışık kaynağı yardımıyla retinayı, optik siniri ve göz içi damarları ayrıntılı olarak inceler.
4. 4Gerekirse OCT Görüntülemesi. Şüpheli bir bulgu varsa OCT cihazıyla retina tabakalarının kesitsel görüntüsü alınır; bu görüntüleme ağrısız ve hızlıdır, hastanın çenesini bir cihaza dayaması yeterlidir.
5. 5Bulguların Değerlendirilmesi. Muayene ve varsa OCT bulguları birlikte değerlendirilerek sonuç hastayla paylaşılır.

Muayene sonucunda retina yapısı sağlıklı bulunabileceği gibi, kanama, sıvı birikimi, yırtık veya damarsal değişiklikler de saptanabilir. OCT görüntülerinde retina tabakalarındaki kalınlaşma veya incelme, hastalığın evresi ve tedaviye yanıtı hakkında bilgi verir. Sonuçların yorumlanması, hastanın genel sağlık durumu ve şikâyetleriyle birlikte değerlendirilir; tek bir ölçüm bazen yeterli olmayabilir, takip muayeneleri gerekebilir. Retina yapısı sağlıklı bulunduğunda, risk grubunda olan hastalar için önerilen aralıkla düzenli kontrol sürdürülür. Bir bulgu saptandığında ise sonuç tek başına bir teşhis anlamına gelmez; bulgunun türü, yerleşimi ve büyüklüğü birlikte değerlendirilerek hangi hastalığa işaret ettiği ve nasıl bir takip veya tedavi gerektiği netleştirilir. Bazı bulgular yalnızca gözlemle takip edilirken, bazıları göz içi iğne tedavisi veya retina lazer tedavisi ve cerrahisi gibi bir sonraki adımı gündeme getirebilir; bu karar hastanın klinik tablosuna göre şekillenir.

Retina muayenesinde en sık karşılaşılan tablolar arasında diyabetik retinopati, sarı nokta hastalığı (yaşa bağlı makula dejenerasyonu) ve retina yırtığı ve dekolmanı yer alır. Bu hastalıkların her biri farklı bulgularla kendini gösterir ve farklı takip/tedavi yaklaşımı gerektirir. Bunların dışında retina damar tıkanıklığı gibi göreceli olarak daha az sıklıkla karşılaşılan tablolar da muayene sırasında saptanabilir. Aşağıdaki sıralama herhangi bir oran veya yüzde iddia etmez, yalnızca klinik pratikte hangi bulguların göreceli olarak daha sık, hangilerinin daha nadir saptandığına dair genel bir fikir verir.

Muayenede bir hastalık saptanırsa, tedavi seçenekleri hastalığın türüne göre belirlenir. Diyabetik retinopati ve sarı nokta hastalığında göz içi iğne tedavisi sıklıkla tercih edilirken, retina yırtığı ve dekolmanında lazer veya cerrahi yöntemler gündeme gelebilir. Göz içi iğne tedavisi, göz içinde damar gelişimini yavaşlatan veya sıvı birikimini azaltan ilaçların verilmesiyle uygulanır ve genellikle belirli aralıklarla tekrarlanan bir tedavi programı şeklinde ilerler. Retina yırtığı ve dekolmanı gibi mekanik sorunlarda ise retina lazer tedavisi ve cerrahisi gündeme gelir; lazer, yırtığın çevresini kaynaştırarak ilerlemesini durdurmayı hedeflerken, dekolman gibi daha ileri tablolarda cerrahi müdahale gerekebilir. Hangi yöntemin uygulanacağı, saptanan bulgunun türüne, yaygınlığına ve hastanın genel göz sağlığına göre belirlenir; bu değerlendirme retina muayenesi sonrasında ayrıntılı olarak yapılır.

Risk grubunda olduğunuzu düşünüyorsanız veya yukarıda sayılan belirtilerden birini yaşıyorsanız, retina muayenesi için randevu alarak göz sağlığınızı değerlendirebilirsiniz. Op. Dr. Anıl Kaya ile randevu öncesinde geçmiş göz sağlığı bilgilerinizi ve varsa daha önceki muayene sonuçlarınızı yanınızda getirmeniz, değerlendirmenin daha hızlı ilerlemesine yardımcı olabilir. Randevu almak veya sorularınızı iletmek için iletişim sayfasındaki bilgilerden bize ulaşabilirsiniz.